Saçkıran (alopesi areata):
saçta ve sakalda
yuvarlak açıklıklar

Saçkıran, tıptaki adıyla alopesi areata, bağışıklık sisteminin kıl köklerini yanlışlıkla hedef aldığı, bağışıklık kaynaklı (otoimmün) bir hastalıktır. Saldırıya uğrayan kıl kökleri büyüme evresinden çıkarak dinlenmeye geçer ve o bölgedeki kıllar kısa sürede dökülür. Sonuçta saçlı deride ya da sakalda sınırları belirgin, yuvarlak veya oval açıklıklar oluşur.

Hastalığın en önemli özelliği, kıl köklerinin yok olmamasıdır. Kıl kökleri canlı kalır ve bağışıklık saldırısı yatıştığında yeniden kıl üretebilir. Bu nedenle saçkıran, iz bırakan saç kayıplarından farklı olarak saçların geri çıkma olasılığını korur.

Saçkıran her yaşta görülebilir; çocuklarda da sıktır. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıktadır ve yaklaşık her 50 kişiden biri hayatının bir döneminde bu hastalıkla karşılaşır.

Saçkıran halk arasında “saç kıran mantarı” diye de bilinse de bir mantar enfeksiyonu değildir. Bulaşıcı değildir; temizlik eksikliğinden, şapka ya da tarak paylaşımından kaynaklanmaz.

• Yuvarlak açıklık: Genellikle madenî para büyüklüğünde, sınırları belirgin, pürüzsüz bir açıklık. Çoğu zaman kuaför ya da bir yakın tarafından fark edilir
• Deri görünümü normaldir: Açıklıktaki deri genellikle kızarık, pullu ya da kabuklu değildir; bazen hafif pembe olabilir
• Ünlem işareti kılları: Açıklığın kenarlarında, dibe doğru incelen kısa kırık kıllar görülebilir
• Hafif belirtiler: Bazı kişiler açıklık ortaya çıkmadan önce bölgede hafif karıncalanma ya da kaşıntı tarif eder
• Tırnak değişiklikleri: Tırnak yüzeyinde iğne ucu büyüklüğünde çukurcuklar ya da pürüzlenme eşlik edebilir; tırnak bulgularını tırnak değişiklikleri yazısında ve tırnak hastalıkları sayfasında ele aldık

Saçlar yeniden çıkmaya başladığında yeni kıllar ilk başta ince ve renksiz, hatta beyaz olabilir; zamanla kalınlaşıp eski rengine döner.

Saçkıranın tek bir nedeni yoktur. Kalıtsal yatkınlığı olan kişilerde bağışıklık sisteminin kıl köklerine yönelmesiyle ortaya çıkar; ailesinde saçkıran olan kişilerde daha sık görülür. Tiroid hastalıkları ve vitiligo gibi diğer bağışıklık kaynaklı hastalıklar ile alerjik yatkınlık (astım, alerjik nezle, atopik egzama) saçkırana daha sık eşlik eder.

Yoğun stres, geçirilen bir enfeksiyon ya da ağır bir hastalık bazı kişilerde saçkıranı tetikleyebilir ya da alevlendirebilir. Ancak stres tek başına neden değildir; saçkıranı olan herkesin stresli olduğu ya da stresin azalmasıyla saçların mutlaka geri geleceği söylenemez. Stresin deri ve saç üzerindeki etkilerini stres ve cilt yazısında anlattık.

Saçta bölgesel açıklığa yol açan her durum saçkıran değildir. Tedavileri tamamen farklı olduğu için ayrım önemlidir:

Saç dökülmesinin diğer nedenlerini saç dökülmesi nedenleri yazısında ayrıntılı olarak anlattık.

Tanı çoğu zaman muayeneyle konur. Saçlı derinin dermatoskopla büyütülerek incelenmesine trikoskopi denir; saçkıranda bu incelemede kıl deliklerinde sarı noktalar, ünlem işareti kılları ve kırık kıllar gibi tipik bulgular görülür. Trikoskopi, saçkıranı saçlı deri mantarı ve saç yolma alışkanlığından ayırmada yardımcıdır. Mantar şüphesi varsa kıllardan ve pullardan örnek alınarak inceleme yapılabilir.

Hekim, eşlik edebilecek tiroid hastalıkları ve diğer durumlar açısından kan tetkikleri isteyebilir. Tanının net olmadığı durumlarda saçlı deriden küçük bir biyopsi alınabilir.

Saçkıranın seyri kişiden kişiye çok değişkendir. Tek ya da birkaç küçük açıklıkla başlayan kişilerin önemli bir kısmında saçlar, tedavi yapılmasa bile aylar içinde, çoğu zaman bir yıl dolmadan kendiliğinden geri gelir. Bununla birlikte hastalık yıllar içinde aynı ya da farklı bölgelerde tekrarlayabilir.

Açıklıkların geniş olması, ense ve kulak üstlerinde bant şeklinde yerleşim, çocukluk çağında başlama, alerjik yatkınlık, tırnak tutulumu ve hastalığın uzun süredir devam etmesi, seyrin daha uzun olabileceğini düşündüren durumlardır. Bu kişilerde erken değerlendirme ve tedavi planı daha da önemlidir.

Tedavinin amacı, bağışıklık sisteminin kıl kökleri üzerindeki etkisini baskılamak ve saçların yeniden çıkmasını hızlandırmaktır. Tedavi; açıklıkların sayısına, genişliğine, yerine, hastalığın süresine ve kişinin yaşına göre hekim tarafından planlanır:

• Küçük ve sınırlı açıklıklar: Açıklığa sürülen ilaçlar ve hekim tarafından açıklık içine yapılan ince iğneli enjeksiyonlar en sık kullanılan yaklaşımlardır; enjeksiyonlar genellikle birkaç haftalık aralıklarla tekrarlanır
• Yaygın ve hızla ilerleyen biçimler: Ağızdan alınan tedaviler ve son yıllarda kullanıma giren, bağışıklık sistemindeki belirli yolları hedefleyen yeni nesil ilaçlar hekim tarafından değerlendirilebilir
• Kaş ve kirpik: Bu bölgeler hassas olduğu için tedavi seçimi ayrıca yapılır

Tedavi saçların geri gelmesini hızlandırabilir, ancak hastalığın ileride yeniden etkinleşmesini her zaman önleyemez. Bu nedenle saçkıranda düzenli takip, tedavinin bir parçasıdır.

Muayenehanede saç dökülmesi tedavisinde uygulanan PRP ve saç mezoterapisi, ağırlıklı olarak erkek ve kadın tipi saç dökülmesi ile yaygın dökülmelerde planlanır. PRP uygulamasının yapılmadığı durumlar arasında otoimmün hastalıklar da yer alır. Saçkıran bağışıklık kaynaklı bir hastalık olduğundan tedavisi bu dökülmelerden farklı olarak planlanır; hangi yaklaşımın uygun olduğuna muayenede karar verilir. Saç dökülmesinde kullanılan yöntemler için saç dökülmesi sayfasına bakabilirsiniz.

• Açıklığa sarımsak, soğan, limon ya da kolonya gibi tahriş edici maddeler sürmeyin; deriyi tahriş eder ve iyileşmeye katkı sağlamaz. Ev karışımlarının etkilerini bu yazıda anlattık
• Saç dökülmesine karşı satılan şampuan ve serumların saçkıranın seyrini değiştirmesi beklenmez
• Açıklık genişse saçlı deriyi şapka ya da güneş koruyucuyla güneşten koruyun
• Saç rengine uygun kapatıcı spreyler, kaş kalemi, peruk ve protezler tedavi sürecinde rahatlatıcı olabilir; bunlar hastalığı kötüleştirmez
• Saçkıran bazı kişilerde ciddi kaygıya ve özgüven kaybına yol açabilir; bu duygular normaldir ve gerekirse psikolojik destek almaktan çekinmeyin

• Saçta, sakalda, kaşta ya da kirpikte yeni bir açıklık fark ettiğinizde
• Açıklıklar sayıca artıyor ya da hızla genişliyorsa
• Açıklıkta pullanma, kabuk, kızarıklık, ağrı ya da iltihaplı şişlik varsa; bu durum mantar enfeksiyonu ya da iz bırakan saç kaybı açısından değerlendirilmelidir
• Çocuğunuzun saçında açıklıkla birlikte kepeklenme varsa
• Tırnaklarda çukurcuklar ya da pürüzlenme eşlik ediyorsa
• Saç kaybı sizi psikolojik olarak zorluyorsa

Saçkıran (alopesi areata), bağışıklık sisteminin kıl köklerini hedef almasıyla saçta, sakalda, kaşta ya da vücutta yuvarlak ve pürüzsüz açıklıklar oluşturan bir hastalıktır. Mantar değildir ve bulaşmaz. Kıl kökleri canlı kaldığı için saçların yeniden çıkma olasılığı korunur; küçük açıklıklarda saçlar çoğu zaman aylar içinde kendiliğinden geri gelir, ancak hastalık tekrarlayabilir. Tanı muayene ve trikoskopiyle konur; saçlı deri mantarı ve iz bırakan saç kayıplarından ayrımı önemlidir. Tedavi, açıklığın genişliğine ve yerine göre hekim tarafından planlanır.