Saçlı deride kepek, kaş arasında ve burun kenarında yağlı pullanma ile kızarıklık çoğunlukla seboreik dermatitin belirtisidir. Tamamen ortadan kalkmayan ama doğru bakım ve tedaviyle kontrol altında tutulabilen bir durumdur.
Seboreik dermatit, yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde, yani saçlı deri, kaşlar, kaş arası, burun kenarları, kulak arkası ve sakal dibinde görülen; sarımsı-yağlı pullanma ve kızarıklıkla seyreden yaygın bir deri hastalığıdır. Kepek, bu tablonun en hafif biçimidir. Gelişiminde deride normalde bulunan Malassezia adlı mayaya karşı derinin verdiği aşırı yanıt rol oynar; stres, soğuk ve kuru hava, uykusuzluk alevlenmeleri tetikleyebilir. Bulaşıcı değildir ve kişisel temizlik eksikliğinden kaynaklanmaz. Tamamen ortadan kalkmayabilir; ancak hekimin kişiye özel planladığı şampuan ve sürme tedavilerle kontrol altında tutulabilir.
Seboreik dermatit, derinin yağ bezlerinden zengin bölgelerinde ortaya çıkan, iltihaplı ama zararsız bir deri hastalığıdır. Adındaki sebore yağ salgısını, dermatit ise derinin iltihabını anlatır. Saçlı deride yalnızca beyaz, ince pullar şeklinde görüldüğünde buna günlük dilde kepek denir. Tablo ilerlediğinde pullar sarımsı ve yağlı bir hâl alır, altındaki deri kızarır ve kaşıntı eklenir.
En sık etkilenen bölgeler şunlardır:
Seboreik dermatit iki dönemde daha sık görülür: yaşamın ilk aylarında bebeklerde ve ergenlikten sonra yağ bezlerinin aktifleştiği yetişkinlik döneminde. Yetişkinlerde erkeklerde biraz daha sıktır. Yağlı cilt yapısı, yoğun stres, yorgunluk ve bazı nörolojik hastalıklar ya da bağışıklığı etkileyen durumlar tabloyu belirginleştirebilir. Ani başlayan ve çok yaygın bir seboreik dermatit, hekimin altta yatan başka bir nedeni araştırmasını gerektirebilir.
Seboreik dermatitin tek bir nedeni yoktur. Deride herkeste bulunan Malassezia adlı maya, yağ bezlerinin salgısıyla beslenir. Bazı kişilerde deri bu mayaya ve onun yağı parçalarken oluşturduğu maddelere karşı aşırı bir iltihabi yanıt verir; sonuçta kızarıklık, pullanma ve kaşıntı ortaya çıkar. Yani sorun mayanın varlığı değil, derinin ona verdiği tepkidir. Bu yüzden hastalık bulaşıcı değildir.
Alevlenmeleri tetikleyebilen başlıca etkenler:
Seboreik dermatit kronik ve dalgalı seyirli bir hastalıktır. Tedaviyle belirgin biçimde düzelir; ancak tetikleyiciler devreye girdiğinde yeniden alevlenebilir. Hedef, tek seferde yok etmek değil, alevlenmeleri seyrekleştirmek ve sakin dönemleri uzatmaktır.
Yüzde ve saçlı deride pullanma ile kızarıklık yapan birkaç hastalık birbirine benzeyebilir. Tedavileri farklı olduğu için ayrımın muayenede yapılması önemlidir:
| Özellik | Seboreik dermatit | Sedef (saçlı deri) | Egzama | Rozasea |
|---|---|---|---|---|
| Pul yapısı | İnce, sarımsı, yağlı ve yumuşak | Kalın, gümüşi-beyaz, sınırları keskin plaklar | Kuru, ince; bazen sulanma ve kabuk | Belirgin pul genellikle yok |
| Tipik yerleşim | Saçlı deri, kaş arası, burun kenarı, kulak arkası, sakal dibi | Saçlı deri ve saç çizgisinin dışına taşan plaklar; dirsek, diz | Yüzde göz çevresi, boyun, kol ve diz kıvrımları | Yanaklar, burun, alın, çene; yüzün orta kısmı |
| Kaşıntı | Hafif–orta | Değişken | Belirgin, çoğu zaman yoğun | Daha çok yanma, batma |
| Eşlik edenler | Kepek, yağlı deri | Tırnak değişiklikleri, eklem şikâyetleri olabilir | Kuru cilt, alerjik yatkınlık | Kızarma atakları, sivilce benzeri kabarıklıklar, ince damarlar |
Saçlı deride ikisinin birlikte bulunduğu ara tablolar da görülebilir. Ayrıntılar için sedef hastalığı, egzama ve rozasea sayfalarına, iki hastalığın karşılaştırması için egzama ile sedef farkı yazısına göz atabilirsiniz. Rozasea ile seboreik dermatitin aynı kişide, aynı yüzde birlikte görülmesi de sık rastlanan bir durumdur.
Yaşamın ilk aylarında saçlı deride görülen sarımsı, yağlı ve yapışık kabuklar halk arasında konak olarak bilinir ve seboreik dermatitin bebeklikteki biçimidir. Çoğunlukla kaşıntı yapmaz, bebeği rahatsız etmez ve genellikle ilk bir yaş içinde kendiliğinden geriler. Kabukları tırnakla ya da tarakla zorla kaldırmak deriyi tahriş eder. Kabuklar yaygınlaşıyor, yüze, kulak arkasına ya da bez bölgesine yayılıyor, kızarıklık ve sulanma eşlik ediyorsa bebek bir hekim tarafından değerlendirilmelidir; çünkü bu dönemde egzama ile ayrımı da önem taşır.
Tedavi; hastalığın yerleşimine, yaygınlığına, kişinin cilt tipine ve yaşına göre hekim tarafından kişiye özel planlanır. Genel çerçeve şöyledir:
Tedaviye yanıt kişiden kişiye değişir. Birkaç hafta içinde belirgin rahatlama sağlanabilir; ancak tetikleyiciler sürdükçe yeni alevlenmeler olabileceğini bilmek, tedavi beklentisini doğru kurmaya yardımcı olur.
Seboreik dermatit tek başına kalıcı saç kaybına yol açmaz ve kıl köklerini yok etmez. Ancak saçlı derideki iltihap ve yoğun kaşıntı, kaşıma sonucu saç kırılmasına ve geçici olarak dökülmenin artmasına neden olabilir. Ayrıca kepek ile saç dökülmesi aynı kişide birbirinden bağımsız olarak, özellikle erkek tipi dökülme ya da stres dönemi dökülmesiyle birlikte görülebilir. Bu durumda her iki sorun ayrı ayrı değerlendirilir; kepeğin kontrol altına alınması, saçlı derinin sağlığı açısından dökülme tedavisini de destekleyebilir.
Sakal dibi, yağ bezlerinin yoğun olduğu bir bölgedir; sakal uzadıkça pullar ve yağ arada hapsolur. Sakal bırakmaya başladıktan sonra beyaz pullanma, kaşıntı ve kızarıklık fark ediliyorsa bu çoğunlukla seboreik dermatittir. Sakalı düzenli yıkamak ve kurulamak, yoğun sakal yağlarını sınırlamak faydalı olabilir; bazı kişilerde sakalın kısaltılması bile belirgin rahatlama sağlar. Erkeklere özgü diğer cilt ve saç sorunlarını erkeklerde cilt ve saç yazısında ele aldık.
Kepek ve pullanma için sık önerilen bazı ev yöntemleri, deriyi tahriş ederek tabloyu ağırlaştırabilir:
Buna karşılık düzenli uyku, stresin yönetilmesi, saçlı derinin hekimin önerdiği sıklıkta yıkanması ve yüzde hafif, yağsız nemlendiricilerin seçilmesi alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olabilir.
Kepek ve yüzdeki yağlı pullanma, çoğunlukla seboreik dermatitin farklı görünümleridir. Hastalık bulaşıcı değildir, temizlikle ilgili değildir ve kronik seyirlidir; stres, soğuk hava ve uykusuzlukla alevlenebilir. Sedef, egzama ve rozaseadan ayrımı muayenede yapılır; tıbbi şampuan ve sürme tedaviler hekim tarafından kişiye özel planlandığında şikâyetler kontrol altında tutulabilir.
Kepek, seboreik dermatitin saçlı derideki en hafif biçimidir. Pullanmaya kızarıklık, kaşıntı ve yağlı-sarımsı kabuklar eşlik ediyorsa ya da kaş, burun kenarı ve kulak arkası da etkileniyorsa tablo seboreik dermatit olarak değerlendirilir.
Hayır. Hastalık, deride herkeste bulunan Malassezia mayasına derinin verdiği aşırı tepkiyle ilişkilidir. Temas, ortak tarak ya da havlu kullanımıyla başkasına geçmez ve kişisel temizlik eksikliğinden kaynaklanmaz.
Kronik ve dalgalı seyirli bir hastalık olduğu için tamamen ortadan kalkmayabilir. Hekimin planladığı tedaviyle şikâyetler belirgin biçimde azaltılabilir; idame tedavisiyle alevlenmeler seyrekleştirilebilir. Yanıt kişiden kişiye değişir.
Kalıcı saç kaybına yol açmaz. Yoğun iltihap ve kaşıma geçici olarak dökülmeyi artırabilir. Dökülme belirginse, erkek tipi ya da stres kaynaklı dökülme gibi başka nedenler de ayrıca değerlendirilmelidir.
Konak, bebeklikteki seboreik dermatittir ve genellikle zararsızdır; çoğu bebekte ilk bir yaş içinde kendiliğinden geriler. Kabuklar zorla kaldırılmamalıdır. Yaygınlaşma, sulanma ya da kaşıntı varsa hekim değerlendirmesi gerekir.
Önerilmez. Sirke ve limon iltihaplı deriyi tahriş edebilir; bitkisel yağlar ise deride bulunan mayayı besleyerek pullanmayı artırabilir. Uygun şampuan ve kullanım sıklığı hekim tarafından belirlenmelidir.
