Melazma tekrarlamaya yatkın bir tablodur. Tedavi sonrası korunma sürdürülmediğinde lekenin geri dönmesi beklenen bir durumdur — bu yüzden beklentinin baştan doğru kurulması gerekir.
Melazma (kloazma); alın, yanaklar, burun, çene ve üst dudak üstünde görülen, açık–koyu kahverengi, ağsı desen veren bir lekelenmedir. Melanositlerin aşırı çalışması sonucu oluşur ve ultraviyole ışınları önemli bir tetikleyicidir. Melazma tekrarlamaya yatkındır: uygulanan yöntemler lekeyi açabilir, ancak melanositlerin aşırı çalışma eğilimi ortadan kalkmaz. Bu nedenle güneşten korunma, tedavinin kendisi kadar belirleyicidir.
Melazma (kloazma); alın, yanaklar, burun, çene ve üst dudak üstünde görülebilen, açık–koyu kahverengi, ağsı desen veren bir lekelenmedir. Melanositlerin aşırı çalışması sonucu oluşur.
Melazma tek bir nedene bağlanamaz; çoğunlukla hormonal bir zemin ile güneş maruziyeti bir aradadır:
Melazma diğer kahverengi lekelerle karıştırılabilir; ancak ayrım, uygulanacak yöntemi doğrudan değiştirir:
| Değerlendirilen özellik | Melazma | Çil (efelid) | Lentigo |
|---|---|---|---|
| Oluşum | Melanositlerin aşırı çalışması | Artmış melanin üretimi | Melanosit sayısının artması |
| Görünüm | Ağsı desen veren, açık–koyu kahverengi alanlar | Genellikle 5 mm'den küçük, ayrı ayrı lekeler | 0,5 mm–1 cm çapında, kahverenginin çeşitli tonlarında |
| Sık yerleşim | Alın, yanak, burun, çene, üst dudak | Yüz, omuz, dekolte, sırt | Güneş gören bölgeler |
| Öne çıkan tetikleyici | Ultraviyole ve hormonal etkenler | Güneş; yazın belirginleşir | Güneş maruziyeti |
Bu ayrım gözle her zaman mümkün olmaz; dermatoskopik değerlendirme gerekebilir. Ayrıca lekenin benlerden ayrımının yapılması şarttır — bu ayrım yapılmadan lazer gibi uygulamalara başlanmaz. Leke tiplerinin tamamını ayrı bir yazıda ele aldık.
Uygulanan yöntemler mevcut melanini parçalar ya da üretimini azaltır. Ancak melanositlerin aşırı çalışma eğilimi ortadan kalkmaz; tetikleyici — çoğunlukla ultraviyole — devam ettiği sürece leke geri dönebilir.
Melazmada beklentinin baştan doğru kurulması gerekir: hedef, lekeyi açmak ve açık kalmasını sağlayacak korunmayı sürdürmektir. Tedavi sonrası korunma bırakıldığında lekenin geri dönmesi beklenen bir durumdur.
Q-Switched Nd:YAG lazerde hedef alınan kromofor melanindir; melanin belirli dalga boylarındaki ışığı emer, oluşan ısı etkisiyle parçalanır ve vücut tarafından uzaklaştırılır. Bu uygulama güneşli mevsimlerde yapılmaz; tedaviye sonbahar veya kış aylarında başlanır ve 1–1,5 ayda bir uygulama yapılır.
Mezoterapi kokteyllerindeki maddeler lekelenmeden sorumlu melanini parçalar ya da üretimini azaltır; bu uygulamanın dermapen veya altın iğneli radyofrekans gibi yöntemlerle bir arada uygulanması etkinliği artırır. Kimyasal peeling ise leke bırakma riski artacağından güneşin yoğun olduğu aylarda uygulanmaz.
Lazer ve peeling gibi uygulamalar melazmada dikkatle planlanır. Esmer tenli kişilerde lekelenme riski daha yüksek olduğu için yöntem seçimi ve doz ayrı değerlendirilir.
Gebelik ve emzirme döneminde uygulanabilecek yaklaşımlar sınırlıdır ve muayenede ayrıca konuşulur. Bu dönemde öne çıkan başlık, uygulama değil korunmadır.
Melazmada başarı, lekeyi açmak kadar açık kalmasını sağlamakla ilgilidir. Lekenizin melazma olup olmadığını, hangi yöntemin uygun olduğunu ve korunma planını belirlemek için deri muayenesi ile başlamanız en doğrusudur.
Melazma tekrarlamaya yatkın bir tablodur. Uygulanan yöntemler lekeyi açabilir; ancak melanositlerin aşırı çalışma eğilimi sürdüğü için, korunma bırakıldığında lekenin geri dönmesi beklenen bir durumdur. Hedef, lekeyi açmak ve korunmayla açık kalmasını sağlamaktır.
Gebelikle ilişkili melazma doğum sonrasında bir miktar açılabilir; ancak kendiliğinden tamamen kaybolmayabilir ve güneş maruziyetiyle yeniden belirginleşebilir. Emzirme döneminde uygulanabilecek yaklaşımlar sınırlıdır; bu dönemde öne çıkan başlık korunmadır.
Q-Switched Nd:YAG lazerle leke tedavisi güneşli mevsimlerde yapılmaz; tedaviye sonbahar veya kış aylarında başlanır ve 1–1,5 ayda bir uygulama yapılır. Kimyasal peeling de leke bırakma riski artacağından güneşin yoğun olduğu aylarda uygulanmaz.
Evet. Ultraviyole maruziyeti yıl boyu sürer ve melazmanın en önemli tetikleyicisidir. Korunmanın yalnızca yaz aylarında sürdürülmesi, tedavi sonrası lekenin geri dönmesinin sık nedenlerinden biridir.
Hayır. Çil, oluştuğu bölgede artmış melanin üretimi sonucu gelişen, genellikle 5 mm'den küçük ayrı ayrı lekelerdir. Melazma ise melanositlerin aşırı çalışmasıyla oluşan, ağsı desen veren alanlar hâlinde görülür ve hormonal etkenlerle de ilişkilidir.
Evet. Esmer tenli kişilerde lekelenme riski daha yüksek olduğu için yöntem seçimi ve doz ayrı değerlendirilir. Kimyasal peeling, çok esmer tenli kişilerde iz bırakma riski nedeniyle önerilmez.
